1  Inleiding

1.1 Situering

Het cerebrovasculair accident (CVA), een veel voorkomende en ernstige pathologie!

Een beroerte is een grote uitdaging voor de gezondheidsstelsels wereldwijd(Hilkens e.a. 2024). Het is de tweede belangrijkste doodsoorzaak en de derde belangrijkste oorzaak van invaliditeit in de wereld. Bij volwassenen is een beroerte de belangrijkste oorzaak van verworven motorische beperkingen en de tweede belangrijkste oorzaak van ernstige cognitieve stoornissen, net na de ziekte van Alzheimer.

Volgens het Europees Actieplan voor Beroerte (2018-2030) zal het aantal beroertes in de Europese Unie tussen 2015 en 2035 naar verwachting met 34 % toenemen. Het is echter belangrijk op te merken dat een beroerte grotendeels te voorkomen is(Feigin e.a. 2025): in 2021 was 84 % van de beroertelast gekoppeld aan 23 aanpasbare risicofactoren, zoals hypertensie, luchtvervuiling, overgewicht, roken of lichamelijke inactiviteit. Dit vormt zowel een uitdaging voor de volksgezondheid als een kans om het aantal beroertes te beperken.

De Belgian Stroke Council meldt dat jaarlijks ongeveer 25.000 mensen door een beroerte worden getroffen.

Er zijn 2 soorten beroertes: een ischemische beroerte en een hemorragische beroerte. Een ischemische beroerte wordt veroorzaakt door een occlusie, voornamelijk door een stolsel, van een slagader die een hersengebied voedt. Deze occlusie veroorzaakt cellulair lijden door zuurstofgebrek. De ischemische beroerte is de belangrijkste vorm van beroerte en is goed voor 80 % van de gevallen. Een intracerebrale hemorragische beroerte wordt veroorzaakt door de plotselinge ruptuur van een slagader. Het vrijgekomen bloed comprimeert vervolgens de hersenstructuren en veroorzaakt secundaire schade. Een voorbijgaande ischemische aanval (transient ischemic attack - TIA) treedt op wanneer de cerebrale bloedtoevoer slechts tijdelijk wordt onderbroken. Bij een TIA wordt het hersenweefsel niet beschadigd en verdwijnen de symptomen in minder dan 24 uur zonder behandeling.

De STROKE-audit bestudeert ischemische beroertes. Hemorragische beroertes en TIA’s maken geen deel uit van de scope.

Een beroerte is een levensbedreigende noodsituatie en elk type beroerte vereist een specifieke behandeling. De diagnostische bevestiging is gebaseerd op beeldvorming van de hersenen (CT of MRI).

De kans op een gunstig resultaat bij een patiënt met een ischemische beroerte wordt in eerste instantie bepaald door de snelle toegang tot de behandeling van de acute beroerte. Deze behandeling bestaat uit intraveneuze trombolyse(Berge e.a. 2021) met of zonder endovasculaire mechanische trombectomie(Turc e.a. 2019) in de aangetaste hersenslagader. De snelheid waarmee een acute beroertebehandeling wordt gestart, bepaalt voor een groot deel de kans op een succesvol herstel en verkort de duur van het ziekenhuisverblijf en mogelijke revalidatie.

“Time is brain” vat de situatie perfect samen.

De twee behandelingen kunnen alleen of achtereenvolgens worden aangeboden:

  • Intraveneuze trombolyse omvat het intraveneus toedienen van een medicijn om het stolsel op te lossen. Tot voor kort was alteplase (Actilyse) de enige behandeling die in België werd terugbetaald. Tenecteplase is nu beschikbaar

  • Mechanische trombectomie bestaat uit het rechtstreeks in de hersenslagader extraheren van het stolsel. Deze procedure vereist het inbrengen van een katheter bij de liesplooi die naar het niveau van de geblokkeerde slagader wordt geleid. Het stolsel wordt vervolgens geëxtraheerd met behulp van een “retriever”-stent (dit type stent blijft niet op zijn plaats) of door afzuiging.

Ongeveer 20 % van de patiënten die in aanmerking komen voor trombectomie heeft ook een stenose van de halsslagader, die ook behandeld zou moeten worden. Dit wordt een tandem laesie genoemd. De chirurgische behandeling van halsslagaderstenose maakt geen deel uit van de scope van de audit.

De oorzaken van een herseninfarct worden gedomineerd door atherosclerose (bevorderd door vasculaire risicofactoren: hypertensie, tabak, diabetes, cholesterol, obesitas) en boezemfibrilleren. De meest voorkomende oorzaak van hersenbloedingen is een plotselinge stijging van de bloeddruk bij chronische hypertensie.

Medicamenteuze behandeling voor ischemische beroerte omvat de volgende assen:

  • Plaatjesaggregatieremmers (acetylsalicylzuur of clopidogrel) als mono- of duale therapie
  • Bloeddruk management
  • Stofwisselingsstoornissen corrigeren
  • Antitrombotische therapie voor secundaire preventie van een beroerte

1.2 Wetgeving

Het laatste rapport van Naar een gezond België (juli 2025) vat de wetgeving rond beroertezorg samen.

Sinds 2014 is er een wettelijk kader voor het opzetten van zorgprogramma’s voor beroertes. Dit beschrijft een organisatie van de zorg op meerdere niveaus, afhankelijk van de complexiteit en ernst van de beroerte. Dit kader gaat gepaard met een reeks kwaliteitsnormen die moeten worden gevolgd.

In de module “Acute zorg in het ziekenhuis” zijn er drie types:

S0 – Ziekenhuis zonder een erkenning voor S1 of S2, maar met beroertezorgprotocol;

S1 – Basiszorgprogramma ‘acute beroertezorg’;

S2 – Gespecialiseerd zorgprogramma ‘acute beroertezorg met invasieve procedures’. In totaal kunnen in België maximaal 15 S2-centra erkend worden.

Het koninklijk besluit van 20 september 2022 wijzigde de huidige regelgeving door de invoering van volumenormen, een geografische spreiding van de centra en een beperking van het maximum aantal centra voor de invasieve zorg na beroertes, rekening houdend met de bevoegdheden van de verschillende overheden op het gebied van erkenning. Deze wijzigingen werden echter vernietigd na een beroep bij de Raad van State.

Hieronder vindt u een overzicht van de wetgeving inzake beroertezorg in België:

  1. 15 FEBRUARI 1999. - Koninklijk besluit tot vaststelling van de lijst van zorgprogramma’s zoals bedoeld in artikel 9ter van de wet op de ziekenhuizen, gecoördineerd op 7 augustus 1987 en tot aanduiding van de artikelen van de wet op de ziekenhuizen die op hen van toepassing zijn (met inbegrip van het programma voor zorg na een beroerte).

  2. 19 APRIL 2014. - Koninklijk besluit tot vaststelling van de normen waaraan de zorgprogramma’s “beroertezorg” moeten voldoen om erkend te worden: het basiszorgprogramma “acute beroertezorg” en het gespecialiseerde zorgprogramma “acute beroertezorg met invasieve procedures”.

  3. 19 APRIL 2014. - Koninklijk besluit tot vaststelling van de erkenningsnormen voor het netwerk `beroertezorg’

  4. 16 DECEMBER 2018. - Koninklijk besluit tot vaststelling van het maximum aantal gespecialiseerde zorgprogramma’s “acute beroertezorg met invasieve procedures”: maximum 15 voor het hele Koninkrijk.

  5. 20 SEPTEMBER 2022. - Koninklijk besluit tot wijziging van het koninklijk besluit van 19 april 2014 houdende vaststelling van de normen waaraan de zorgprogramma’s “beroertezorg” moeten voldoen om erkend te worden en tot wijziging van het koninklijk besluit van 16 december 2018 houdende vaststelling van het maximum aantal gespecialiseerde zorgprogramma’s “acute beroertezorg met invasieve procedures”: activiteitsniveau (50 trombectomieën als jaarlijks gemiddelde over de laatste drie jaar) en geografische spreiding.

  6. 19 JANUARI 2024. - Besluit van de Vlaamse Regering tot bepaling van aanvullende programmatienormen voor het gespecialiseerde zorgprogramma “acute beroertezorg met invasieve procedures”. Het zijn de gewesten die verantwoordelijk zijn voor de toekenning en de erkenning van de centra, op basis van de criteria en regels die in de verschillende decreten zijn beschreven.

  7. Gepubliceerd op 13 januari 2025: - Raad van State. - Vernietiging (bekendmaking voorgeschreven bij artikel 39 van het Procedurereglement). Bij arrest nr. 261.613 van 2 december 2024 heeft de Raad van State, afdeling bestuursrechtspraak, XIIe kamer, het koninklijk besluit van 20 september 2022 tot wijziging van het koninklijk besluit van 19 april 2014 houdende vaststelling van de normen waaraan de zorgprogramma’s “beroertezorg” moeten voldoen om erkend te worden en tot wijziging van het koninklijk besluit van 16 december 2018 houdende vaststelling van het maximum aantal gespecialiseerde zorgprogramma’s “acute beroertezorg met invasieve procedures”, vernietigd.

1.3 Doelstellingen van de audit

De doelstellingen van deze audit zijn:

  • Het zorgpad voor ischemische beroerte in Belgische ziekenhuizen in kaart brengen
  • Praktijkvoering vaststellen (voornamelijk beeldvorming, trombolyse en trombectomie) in de zeer vroege fase van de patiëntenzorg (inclusief ambulante prestaties die voorafgaan aan het ziekenhuisverblijf)
  • Praktijkvoering vergelijken door benchmarking van ziekenhuizen op basis van de belangrijkste indicatoren die in de literatuur zijn geïdentificeerd
  • Beoordelen in welke mate nationale of internationale aanbevelingen voor beroertezorg zijn geïmplementeerd
  • De volgende vraag beantwoorden: KCE-rapport in 2012: Stroke units: Doeltreffendheid en kwaliteitsindicatoren: hoe staat het 13 jaar na publicatie?
  • De impact inschatten van de reistijd van de patiënt naar ziekenhuizen (algemene en trombectomie) op de toegankelijkheid van behandelingen in de acute fase (trombolyse en trombectomie)
  • Kansen om de zorg voor beroertes te verbeteren in termen van kwaliteit en effectiviteit benoemen

1.4 Wat komt niet aan bod in de audit?

Volgende onderwerpen zijn niet opgenomen in de scope van de audit:

  • Hemorragische beroerte of TIA-zorgpaden
  • Beroerte preventie
  • Medicamenteuze behandeling van een beroerte: behandeling met bloedplaatjesaggregatieremmers in mono- of duale therapie, antitrombotica, lipidenverlagende medicatie
  • Niet-medicamenteuze behandeling in de acute fase (bloeddrukmeting, enz.) en anesthesie prestaties
  • Medische regulatie 112
  • Indicatoren na verblijf voor ischemische beroerte (bijv. sterfte na 30 dagen buiten het ziekenhuis)